ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΩΝ

[Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών, 9 Αυγούστου 2016]

Γιώργος Ν. Οικονόμου

Δρ Φιλοσοφίας, Συγγραφέας

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΩΝ

            Τα τελευταία επτά έτη, από τότε δηλαδή που ξέσπασε η οικονομική κρίση η οποία στην Ελλάδα έγινε χιονοστιβάδα χρεοκοπίας, παρατηρήθηκε και η κυριαρχία των οικονομολόγων - όλων των παρατάξεων, αποχρώσεων και κομμάτων, είτε δεξιών και κεντρώων είτε αριστερών, μαρξιστών και νεομαρξιστών. Όμως παρά την αναμφισβήτητη κυριαρχία τους παντού, στα ΜΜΕ, στα κόμματα, στα κοινωνικά δίκτυα, δεν κατάφεραν να αλλάξουν προς το καλύτερο τα πράγματα. Αντιθέτως, η κατάσταση στην Ελλάδα χειροτέρευσε. Ακόμα και με πολυδιαφημιζόμενους οικονομολόγους, κυρίως αριστερούς, κεντροαριστερούς και εθνολαϊκιστές που προσκλήθηκαν και στις συγκεντρώσεις στην πλατεία Συντάγματος το 2011, να μιλήσουν για την κρίση και το χρέος, η αποτυχία υπήρξε πλήρης. Οι περισσότεροι από αυτούς εκμεταλλεύθηκαν  τη συγκυρία, χρίσθηκαν και αυτοχρίσθηκαν ιεροφάντες της οικονομικής γνώσης και πολιτικοί «σωτήρες». Κατάφεραν από αφανείς πανεπιστημιακοί ή συνηθισμένοι συγγραφείς να αναδειχθούν στον μιντιακό και πολιτικό χώρο, να αποκτήσουν καίρια πόστα, να εκλεγούν βουλευτές, ευρωβουλευτές, να γίνουν υπουργοί, αλλά το αποτέλεσμα για το σύνολο ήταν μηδενικό έως αρνητικό.

            Και φυσικά μέ τις μιντιακές φλυαρίες τους, με τον ορυμαγδό των γεγονότων, τον βομβαρδισμό των ΜΜΕ, και τις οικονομικές μαρξιστικές θεωρίες δεν παρήχθη ουσιαστική οικονομική γνώση. Η οικονομική κρίση πάντως απέδειξε με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο την παταγώδη αποτυχία των οικονομολόγων, οι οποίοι δεν την πρόβλεψαν ούτε μπόρεσαν να την αποσοβήσουν ούτε  να την μετριάσουν. Όσον αφορά την Ελλάδα η χρεοκοπία οφείλεται εν πολλοίς και στους χειρισμούς των οικονομολόγων και των οικονομικών παραγόντων. Μία δε κατηγορία αριστερών και εθνολαϊκιστών οικονομολόγων ενοχοποίησε για τη χρεοκοπία την Ευρώπη και ειδικώς το ευρώ. Ανήγαγε δηλαδή τη χρεοκοπία σε εξωτερικές και οικονομικές αιτίες και δή νομισματικές. Όμως η οικονομία δεν είναι αυτόνομη από το πολιτικό σύστημα και ανεξάρτητη από την πολιτική εξουσία. Η αυτονόμηση της οικονομίας υπάρχει μόνο στη θεωρία (αστική και μαρξιστική), όχι στην πραγματικότητα. Η πραγματικότητα δείχνει τις στενότατες σχέσεις  μεταξύ οικονομίας και πολιτικού συστήματος.

            Η αλήθεια είναι ότι η είσοδος της Ελλάδας τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στην Ευρωζώνη δεν επιβλήθηκαν από την Ευρώπη ή κάποια άλλη εξωτερική δύναμη. Ηταν καθαρά πολιτικές αποφάσεις των ελληνικών πολιτικών, οικονομικών και τραπεζικών ελίτ. Όπως καθαρή πολιτική απόφαση των ίδιων ελίτ ήταν η ανάληψη των ολέθριων ολυμπιακών αγώνων για το 2004. Επίσης οι προηγούμενες χρεοκοπίες του 1893 και του 1932 δεν συνέβησαν επί ευρώ αλλά επί δραχμής. Είναι το πολιτικό σύστημα λοιπόν που παράγει χρεοκοπίες, τεράστια δημόσια χρέη, υπερβολικά δημοσιονομικά ελλείμματα. Είναι η ανικανότητα του ανεξέλεγκτου ολιγαρχικού συστήματος που παράγει τις γνωστές νεοελληνικές παθογένειες οι οποίες επί δεκαετίες ταλανίζουν την Ελλάδα: κρατισμό, πελατειακό καθεστώς, διαφθορά, διαπλοκή, ευνοιοκρατία προς ημετέρους και συντεχνίες, ανεξέλεγκτη σπατάλη, λανθασμένες αποφάσεις και προσανατολισμούς, απαρχαιωμένη διοίκηση,  προβληματική δικαστική εξουσία.    

            Οι αριστερές και εθνικιστικές ρητορείες περί προτεραιότητας της οικονομίας και περί εξωτερικών υπευθύνων συγκαλύπτουν τις πραγματικές αιτίες της χρεοκοπίας, συγκαλύπτουν την ενοχή του πολιτικού συστήματος και της εγχώριας πολιτικής και οικονομικής ελίτ. Έχουν δε αποτέλεσμα την εξάπλωση ενός αντιευρωπαϊκού λαϊκισμού, την έξαρση ενός ανερμάτιστου εθνικισμού και μιας ανέξοδης αντιιμπεριαλιστικής ρητορείας, που επιβάλλουν την κυριαρχία του δογματικού ιδεολογικού λόγου, την δαιμονοποίηση των  διαφορετικών αντιλήψεων και την απαξίωση των φορέων τους. Κυριαρχεί δηλαδή μία θεολογική αντίληψη η οποία αυτοπαρουσιάζεται ως κάτοχος της μοναδικής αλήθειας, εξοβελίζοντας οποιαδήποτε διαφορετική γνώμη είτε ως λανθασμένη ή «αντιεπιστημονική» είτε ως «ραγιαδισμό».

            Όλα αυτά καθιστούν δύσκολο έναν ουσιαστικό διάλογο και συντελούν στη λήθη της πολιτικής.     Πράγματι, η διαμάχη ανάμεσα στους υποστηρικτές του ευρώ από τη μια και στους αντιπάλους του από την άλλη έχει ως αποτέλεσμα να ανάγονται τα προβλήματα σε οικονομίστικη αντιμετώπιση και να χάνεται το ουσιώδες, το πολιτικό διακύβευμα, δηλαδή η ριζική αλλαγή του πολιτικού συστήματος. Η άποψη ορισμένων αριστερών και εθνικιστών για έξοδο από το ευρώ χωρίς αλλαγή του πολιτικού συστήματος, δίνει την πρωτοκαθεδρία στους πολιτικούς αντιπροσώπους, στα κόμματα και στο αποτυχημένο πολιτικό σύστημα. Το ίδιο και η αντίθετη άποψη για παραμονή στο ευρώ.

             Όμως το σύστημα αντιπροσώπευσης που εγκαθιδρύθηκε πριν από δύο αιώνες περίπου μπορεί να λειτούργησε στο παρελθόν, αλλά σήμερα έχει αποτύχει και δεν εκφράζει τα ευρέα στρώματα του πληθυσμού. Δεν πρόκειται μόνο για κρίση του αντιπροσωπευτικού συστήματος, αλλά για θεμελιώδη αποτυχία και άρα αδυναμία του να λειτουργήσει δημιουργικά για την κοινωνία ακόμη και με «αριστερές» κυβερνήσεις. Το δε ελληνικό ολιγαρχικό σύστημα έχει αποτύχει παταγωδώς. Το σύστημα αυτό επιβάλλει και απαιτεί την κυριαρχία των κομμάτων, των ολίγων «ειδικών», τεχνοκρατών και γραφειοκρατών. Αντιθέτως, η δημοκρατία στηρίζεται στην προτεραιότητα της πολιτικής, στην κυριαρχία του δήμου και των πολιτών. Στη δημοκρατία δεν υπάρχει κυριαρχία των «ειδικών»^. οι οικονομολόγοι και οι τεχνοκράτες είναι εκτελεστικά όργανα, εκλεγόμενα και συνεχώς ελεγχόμενα από τους πολίτες. 

             Το ζητούμενο λοιπόν σήμερα είναι η συγκρότηση μιας νέας πολιτικής και ενός πολιτικού-κοινωνικού υποκειμένου και όχι κυβερνήσεις δεξιές, κεντρώες ή αριστερές.  Το κύριο στοιχείο της αναγκαίας αλλαγής  στο πολιτικό σύστημα θα πρέπει να είναι η προτεραιότητα της πολιτικής, δηλαδή  συμμετοχή της κοινωνίας στη λήψη των αποφάσεων, στη θέσπιση των νόμων και στον έλεγχο της εξουσίας – αυτή είναι η θεμελιώδης δημοκρατική αρχή.

             

ΕΥΡΩ Ή ΔΡΑΧΜΗ: ΨΕΥΔΗ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

[Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών, 28 Ιουνίου 2016]

Γιώργος Ν. Οικονόμου

Διδάκτωρ Φιλοσοφίας, συγγραφέας

ΕΥΡΩ Ή ΔΡΑΧΜΗ: ΨΕΥΔΗ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ

ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

            Σε μεγάλο μέρος του αριστερού πολιτικού κόσμου και των αριστερών οικονομολόγων υπάρχει η άποψη πως στη δύσκολη κατάσταση που διέρχεται η χώρα η λύση θα ήταν η έξοδος από την Ευρωζώνη ή ακόμα και από την ίδια την Ε.Ε. Όμως η άποψη αυτή αντιστρέφει την προτεραιότητα στόχων και επί πλέον συγκαλύπτει την πηγή των προβλημάτων. Η αιτία των προβλημάτων που ενέσκηψαν στην Ελλάδα δεν είναι το ευρώ. Η δαιμονοποίηση του ευρώ και η εξιδανίκευση της δραχμής αποπροσανατολίζει τον κόσμο από τις πραγματικές αιτίες της χρεοκοπίας, απαλλάσσει το πολιτικό σύστημα και τη διακυβέρνηση των δύο κομμάτων της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ από τις κολοσσιαίες ευθύνες τους, συγκαλύπτει τις παθογένειες του συστήματος και τις αλλοπρόσαλλες κυβερνητικές πολιτικές που κυριάρχησαν τα τριάντα πέντε έτη από το 1974 μέχρι το 2009.  

            Για τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας δεν φταίει το ευρώ, αλλά η φοροδιαφυγή, η έλλειψη μίας αναπτυξιακής στρατηγικής, η μη παραγωγικότητα της βιομηχανίας, η εγκατάλειψη της αγροτικής παραγωγής, η στρεβλή ανάπτυξη, οι χρόνιες ανισορροπίες της οικονομίας. Φταίει η διαφθορά, η διαπλοκή, ο παρασιτικός υπερτροφικός κρατικός τομέας, οι ανίκανες διακυβερνήσεις των δύο κομμάτων που ευνόησαν όλα αυτά και οδήγησαν στην υπερχρέωση και στα δημοσιονομικά ελλείμματα. Η αιτία της χρεοκοπίας είναι το αποτυχημένο πολιτικό σύστημα με την ολιγαρχική διάρθρωση και τη μοναρχική χροιά του πρωθυπουργοκεντρισμού, το οποίο δεν ελέγχεται από πουθενά, δεν δίνει λόγο και λογαριασμό σε κανένα ανεξάρτητο δικαστικό ή πολιτικό όργανο ούτε στο κοινωνικό σώμα ένεκα της βουλευτικής  και υπουργικής ασυλίας.

              Η πρόταση εξόδου από την ευρωζώνη και η επιστροφή στην υποτιμημένη δραχμή μεταθέτει τα προβλήματα από το παρόν στο μέλλον. Είναι το άλλοθι να μην αντιμετωπισθεί η πραγματική κατάσταση της οικονομίας και οι δυσλειτουργίες της. Είναι υπεκφυγή για να μην υπάρξει μετωπική σύγκρουση με το σύστημα της διαπλοκής, του πελατειακού καθεστώτος και των συντεχνιών. Είναι το πρόσχημα για αναβολή στην αντιμετώπιση των δομικών  προβλημάτων στην οικονομία, στις επιχειρήσεις, στον κρατικό τομέα, στο σύστημα διακυβέρνησης και στους ολιγαρχικούς θεσμούς.

            Η άποψη ότι για τα Μνημόνια φταίει το ευρώ δεν είναι αλήθεια. Εάν ήταν αλήθεια τότε θα έπρεπε να είχαν φτάσει στην κατάσταση της χρεοκοπημένης Ελλάδας και όλες οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης, πράγμα που δεν συμβαίνει. Οι περισσότερες αν και έχουν ως κοινό  νόμισμα το ευρώ δεν έχουν την κατάντια της Ελλάδας. Όσον αφορά  τις χώρες που είχαν οικονομικό πρόβλημα όπως η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και η Κύπρος, αυτές έχουν αρχίσει να συνέρχονται μετά την επιβολή των Μνημονίων και εξέρχονται στις αγορές με ευνοϊκούς όρους δανεισμού. Και φυσικά ούτε διανοήθηκαν να εξέλθουν από την Ευρωζώνη και να οδηγηθούν στα εθνικά νομίσματα. Υποχρεώθηκα και αυτές σε προγράμματα εξυγίανσης, τα εφάρμοσαν και άρχισαν να αναρρώνουν. Τα προβλήματα αυτών των χωρών οφείλονταν κυρίως στο τραπεζικό τους σύστημα και όχι τόσο στο κρατικό χρέος και στο δημοσιονομικό έλλειμμα που ήταν η περίπτωση της Ελλάδας. Το γεγονός πως η Ελλάς παραμένει ακόμα σε καθεστώς Μνημονίων εδώ και επτά έτη φανερώνει την πλήρη ανικανότητα του πολιτικού συστήματος, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται πλέον και η κυβερνώσα Αριστερά.

            Το νόμισμα είναι ένα μέσον, δεν είναι η αιτία των προβλημάτων. Για χώρες όπως η Ελλάς, με ασθενική οικονομία και παραγωγή, το ισχυρό νόμισμα, όπως το ευρώ, οξύνει ίσως τα προβλήματα αλλά δεν τα δημιουργεί. Βεβαίως ήταν τεράστιο λάθος να εισέλθει η βαλκάνια Ελλάς εντελώς απροετοίμαστη και με παραποιημένα στοιχεία στην ευρωζώνη, αλλά θα είναι και μεγάλο λάθος να εξέλθει με τον τρόπο που προτείνεται από ανεύθυνους αριστερούς και από ανερμάτιστους εθνικιστές νεοναζιστές.    

            Η συζήτηση θα πρέπει λοιπόν να μην εγκλωβισθεί στο δίλημμα «ευρώ ή δραχμή;», «μνημόνιο ή άτακτη χρεοκοπία», αλλά να ανοιχθεί σε άλλον ορίζοντα, στον ορίζοντα των ριζικών αναδιαρθρώσεων, αναδομήσεων και μεταρρυθμίσεων που είναι αναγκαίες στο υπάρχον πολιτικό σύστημα. Αυτές θα επιτρέψουν την ουσιαστική ενημέρωση της κοινωνίας, τη συμμετοχή της στις αποφάσεις και στον έλεγχο της εξουσίας. Τότε θα είναι σε θέση να αποφασίσει η ίδια η κοινωνία τι θέλει πραγματικά και να αναλάβει ενσυνειδήτως και με ευθύνη τις συνέπειες των αποφάσεών της.

            Η αλλαγή πολιτικού προσανατολισμού επιβάλλεται και από το γεγονός πως το σύστημα αποδείχθηκε ανίκανο επτά έτη μετά τη χρεοκοπία, ακόμη και με την κυβέρνηση της Αριστεράς, να προβεί σε ορισμένες βασικές μεταρρυθμίσεις, όπως μείωση των υπέρογκων στρατιωτικών δαπανών, χωρισμό κράτους και εκκλησίας, μείωση του αριθμού των βουλευτών και κατάργηση των οικονομικών προνομίων τους, κατάργηση της βουλευτικής και υπουργικής ασυλίας, νομοθέτηση δημοψηφισμάτων και άλλες συνταγματικές αλλαγές. Αυτό το αποτυχημένο ολιγαρχικό κλεπτοκρατικό σύστημα πρέπει να αλλάξει, πράγμα που είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για οποιοδήποτε περαιτέρω βήμα. Συνεπώς, χρειάζεται απεμπλοκή από ψευδή διλήμματα, όπως «ευρώ ή δραχμή;», «Τσίπρας ή Μητσοτάκης;», «ΣΥΡΙΖΑ ή ΝΔ;», «Αυτοδύναμη κυβέρνηση ή συμμαχική;» και προσανατολισμός στα πραγματικά προβλήματα, στον εκδημοκρατισμό του συστήματος. Η δημοκρατία είναι στόχος, αλλά και πορεία, η οποία χαράσσεται, όχι από αποτυχημένα κόμματα και ανίκανους πολιτικούς, αλλά από την ίδια την κοινωνία.