[Δημοσιεύθηκε στο συλλογικό, Τότε και τώρα. Από τη λάμψη του Πολυτεχνείου στο ημίφως του σήμερα, Τόπος, Αθήνα 2026]
Γιώργος Ν. Οικονόμου
Διδάκτωρ Φιλοσοφίας, συγγραφέας
oikonomouyorgos.blogspot.com
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ - ΛΑΪΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ
ΟΠΩΣ ΤΟ 1973
Το 1967 η στρατιωτική δικτατορία σταμάτησε και αντέστρεψε την πορεία φιλελευθεροποίησης που είχε ξεκινήσει από το 1963. Ο παλαιός κομματικός κόσμος, του αριστερού συμπεριλαμβανομένου, πιάστηκε στον ύπνο και ήταν εντελώς ανίκανος να προτάξει οποιαδήποτε ουσιαστική αντίσταση και άλλη προοπτική. Η μόνη ουσιαστική αντίσταση ήταν το ανερχόμενο αυτόνομο φοιτητικό κίνημα, υπό την πίεση του οποίου η Χούντα αναγκάσθηκε να επιχειρήσει την νομιμοποίηση και διαιώνισή της με όργανο την ελεγχόμενη κυβέρνηση Μαρκεζίνη, που είχε την ανοχή ή την συνεργασία ενός μεγάλου μέρους του παλαιού κομματισμού. Όμως τα σχέδιά της ανέτρεψε η κατάληψη στο Πολυτεχνείο τον Νοέμβριο 1973 που αποτέλεσε τον πόλο για την μεγαλειώδη πολιτική εξέγερση, η οποία σήμανε την αρχή του τέλους για τη δικτατορία. Οι στόχοι της εξέγερσης ήταν: Ελευθερία, Δημοκρατία, Λαϊκή κυριαρχία.[1]
Όμως όταν έπεσε η δικτατορία δεν ήλθε ούτε δημοκρατία ούτε λαϊκή κυριαρχία, αλλά κοινοβουλευτισμός και κοινοβουλευτική κυριαρχία με όργανο τις κομματικές γραφειοκρατίες. Η Μεταπολίτευση ακολούθησε αντίθετο δρόμο από αυτόν του «Πολυτεχνείου». Τα νοήματα της εμβληματικής εξέγερσης ενταφιάσθηκαν από τις κομματικές και κοινοβουλευτικές φλυαρίες και την επετειακή λιτανεία με προπορευόμενους κομματικούς νεολαίους που κρατούν την σημαία και ψάλλουν τον εθνικό ύμνο, αλλοιώνοντας εντελώς το νόημα της εξέγερσης! Ίδιες αλλοιώσεις επικράτησαν στην κοινωνία. Έτσι, ο δεξιός Κωνσταντίνος Καραμανλής κέρδισε τις εκλογές με το απίστευτο ποσοστό 53%. Στη συνέχεια, δεν έγινε καμία σημαντική συνταγματική αλλαγή για να συμμετάσχει η κοινωνία σε κάποιες αποφάσεις ούτε η ίδια έδειξε ενδιαφέρον για κάτι τέτοιο. Ανέθεσε εν λευκώ την εξουσία στην κομματική γραφειοκρατία και απήλθε οίκαδε, με ολέθρια αποτελέσματα.
Οι ένοχοι για την σφαγή του Πολυτεχνείου μετά από δύο χρόνια έμειναν ελεύθεροι. Ο συμβιβασμός που έγινε μεταξύ των στρατιωτικών και του πολιτικού συστήματος εμπόδισε ακόμη και την τιμωρία των βασανιστών αστυνομικών, η δίκη των οποίων δεν έγινε αυτεπαγγέλτως αλλά από τις μηνύσεις των βασανισθέντων! Μετά από λίγους μήνες όλοι οι βασανιστές αφέθηκαν ελεύθεροι από την δικαστική εξουσία του κοινοβουλευτισμού. Αυτό σήμαινε ότι όσα οι βασανισθέντες κατήγγειλαν ήταν αποκυήματα φαντασίας και ότι αυτά που περιέγραφε ο Περικλής Κοροβέσης στους συγκλονιστικούς Ανθρωποφύλακες ήταν λογοτεχνική φαντασία!
Επίσης, η περιβόητη αποχουντοποίηση περιορίσθηκε σε ελάχιστους πανεπιστημιακούς. Η δικαστική εξουσία που στήριξε το δικτατορικό καθεστώς και τα στρατοδικεία έμεινε ανέπαφη από τον κοινοβουλευτισμό. Ομοίως, η συνεργασθείσα με τους δικτάτορες Εκκλησία δεν αποχουντοποιήθηκε, με αποτέλεσμα οι χουντικοί Χριστόδουλος και Άνθιμος να γίνουν αργότερα αρχιεπίσκοπος και μητροπολίτης αντίστοιχα. Ο φάκελος της Κύπρου δεν ανοίχθηκε ποτέ και οι ένοχοι για την προδοσία της μεγαλονήσου ουδέποτε δικάσθηκαν από το κοινοβουλευτικό καθεστώς.
Όμως η κοινωνία τα δέχθηκε όλα αυτά και δεν μπόρεσε να αποτρέψει τίποτα, φωνάζοντας μόνο για εκτόνωση το κενό σύνθημα «Δώστε τη Χούντα στο λαό»! Στη συνέχεια ένα μεγάλο μέρος της παραδόθηκε στον καταναλωτισμό, στον ατομικισμό και στα σκυλάδικα. Ζούσαμε δηλαδή στη χώρα της ατιμωρησίας και της αυθαιρεσίας, της συναίνεσης και… της διασκέδασης. Έτσι επιβλήθηκε ένα εξαμβλωματικό πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα που με μαθηματική ακρίβεια οδήγησε στην μεγάλη παρακμή της χώρας:
- σκάνδαλο Κοσκωτά.
- ανίερη συνεργασία της Αριστεράς με τον Κων. Μητσοτάκη, αρχιερέα της αποστασίας του 1965 που είχε οδηγήσει στην αποσταθεροποίηση του πολιτεύματος και στην δικτατορία.
- εθνικιστική υστερία του μακεδονικού.
- εθνικιστικο-θρησκευτικό παραλήρημα για τις ταυτότητες.
- ανόητη σπατάλη των Ολυμπιακών αγώνων.
- η μεγάλη χρεοκοπία 2010.
- η ασυδοσία των νεοναζιστών και η δολοφονία του Παύλου Φύσσα.
- το φιάσκο της πρώτη φορά Αριστεράς
Και τώρα το πρωτοφανές αυταρχικό σύστημα Μητσοτάκη (2019-2026), το οποίο, εμφανώς στραμμένο προς την ακροδεξιά, με φιλοχουντικά στοιχεία (Γεωργιάδης, Βορίδης, Πλεύρης), έχει επιβάλλει ένα καθεστώς άκρατης αστυνομοκρατίας, γενικευμένης διαφθοράς, ακραίου νεοφιλελευθερισμού, ιδιωτικοποιήσεων και καρτέλ, απευθείας αναθέσεων έργων σε ημετέρους, κομματικού ελέγχου στον κρατικό μηχανισμό, στη δικαστική εξουσία και στα ΜΜΕ (κρατικά και ιδιωτικά), μη διστάζοντας ακόμα και σε παραβιάσεις του Συντάγματος (άρθ. 16). Έχει καταφέρει να ελέγχει όλους τους θεσμούς χωρίς κανένα έλεγχο και αντίβαρο. Αυτό σημαίνει συνταγματικές, θεσμικές και πολιτικές εκτροπές που προοιωνίζονται απολυταρχικές καταστάσεις.
Αποτέλεσμα είναι η διάλυση του κράτους δικαίου, η ανικανότητα και η δουλική απροθυμία της δικαστικής εξουσίας να αποδώσει δικαιοσύνη, και επί πλέον η προσπάθειά της να συγκαλύπτει τα μεγάλα σκάνδαλα και εγκλήματα στα οποία ένοχη είναι η ίδια η κυβέρνηση (Τηλεφωνικές υποκλοπές, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ). Τέτοιος εξευτελισμός της δικαστικής εξουσίας και της Βουλής είναι πρωτοφανής. Επί πλέον, κυριαρχούν παραβιάσεις ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων με διώξεις συνδικαλιστών, φοιτητών, εισβολή ΜΑΤ σε πανεπιστημιακούς χώρους, άγρια καταστολή με αυθαίρετες συλλήψεις και δίκες, διάλυση συγκεντρώσεων με προβοκάτορες της Αστυνομίας, δακρυγόνα και κακοποιήσεις, ακόμα και δολοφονίες (Βασίλης Μάγγος). Δημόσιος βίος δεν υπάρχει, έχει γίνει παρανάλωμα της ολιγαρχικής εξουσίας και των εξαγορασμένων ΜΜΕ που στηρίζονται στο ψεύδος, στην προπαγάνδα, στον εκφοβισμό, στον μονόλογο και στη χειραγώγηση. Ταυτοχρόνως διαλύονται οι λεγόμενες «Ανεξάρτητες Αρχές» και οι δημόσιες δομές όπως η εκπαίδευση όλων των βαθμίδων, η υγεία και τα νοσοκομεία, ο σιδηρόδρομος και η δημόσια ασφάλεια, κακοποιείται το φυσικό περιβάλλον, οξύνονται οι κοινωνικές ανισότητες.
Και έτσι ξανά σήμερα (2026) η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη, πρωτοφανής για την περίοδο μετά το 1974. Δημιουργείται ένα εφιαλτικό περιβάλλον, που εμποδίζει κάθε δημιουργική προσπάθεια σε όλους τους τομείς και ανοίγει τον δρόμο στην ανερχόμενη καιροφυλακτούσα άκρα δεξιά για δυστοπικές καταστάσεις.
Οι γενεσιουργές αιτίες γι’ αυτήν την παρακμιακή κατάσταση είναι η δομή και η λειτουργία α λα ελληνικά του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, με τους υπάρχοντες θεσμούς και το ισχύον Σύνταγμα. Η δομή του συστήματος έχει εν συντομία ως εξής. Το ληστρικό εκλογικό σύστημα επιτρέπει στο κόμμα που θα συγκεντρώσει 38% των ψήφων, να λάβει το bonus των 50 εδρών και να σχηματίσει απόλυτη πλειοψηφία εδρών. Έτσι, η σχετική πλειοψηφία του 38%, αλλά μειοψηφία εν σχέσει με το 62%, κυβερνά, αποφασίζει και νομοθετεί για το υπόλοιπο πλειοψηφικό τμήμα! Ταυτοχρόνως, δεν υπάρχει ουσιαστική ανεξαρτησία των τριών εξουσιών, αφού η κυβερνητική εξουσία, από την στιγμή που έχει την τεχνητή πλειοψηφία εδρών, ελέγχει και καθορίζει τις άλλες δύο, την νομοθετική και την δικαστική. Ελέγχει και καθορίζει όλες τις επιτροπές της Βουλής, εξεταστικές, προανακριτικές, οικονομικές. Εάν προστεθεί η ασυλία βουλευτών και υπουργών, δηλαδή η ουσιαστική ατιμωρησία τους, ολοκληρώνεται ο απόλυτος έλεγχος του πρωθυπουργού και του κόμματός του σε όλο το σύστημα, ενώ η κοινωνία μένει σταθερά μακράν των κέντρων αποφάσεων και της εξουσίας.
Αυτά είναι χαρακτηριστικά εξαμβλωματικού συστήματος, που επέτρεψαν στον γόνο της μητσοτακικής δυναστείας να γίνει οιονεί μονάρχης, ανεξέλεγκτος δίχως κανένα αντίβαρο. Προς το παρόν το πολίτευμα είναι αιρετή μοναρχία.[2]
Από την άλλη ο κομματικός κόσμος, όπως και τότε στη δικτατορία, είναι ανίκανος και απρόθυμος να επεξεργασθεί ένα πρόγραμμα βασικών θεσμικών αλλαγών για την αναδιάρθρωση του πολιτεύματος, για να ανοίξει ο δρόμος προς τη δημοκρατία. Επίσης, η Αριστερά κάθε είδους παραμένει στο περιθώριο των εξελίξεων, αναξιόπιστη και ανίκανη για ουσιαστική παρέμβαση, σε σημείο που μπορεί να γίνει λόγος όχι μόνο για αποτυχία, αλλά για το ουσιαστικό τέλος της, για το τέλος οποιουδήποτε αφηγήματός της (σοσιαλιστικού, κομμουνιστικού, μαρξιστικού-λενινιστικού). Η ανικανότητά της να συγκροτήσει πειστική εναλλακτική πρόταση δηλώνει την αδυναμία της να καταλάβει την πραγματικότητα και τι σημαίνει δημοκρατία, αφού αποκαλεί, όπως άλλωστε όλα τα κόμματα και οι διανοούμενοι, το κοινοβουλευτικό πολίτευμα «δημοκρατία» και την δικαστική εξουσία «δικαιοσύνη»! Δεν μπορεί καν να διακρίνει ότι «κοινοβουλευτισμός» και «δημοκρατία» έχουν τεράστια διαφορά, όπως επίσης «δικαστική εξουσία» και «δικαιοσύνη». Οποιαδήποτε προσπάθεια για ανανέωση και ανασύσταση της Αριστεράς (ποιας;) είναι καταδικασμένη σε αποτυχία.
Έτσι, ο μόνος δρόμος που απομένει είναι πάλι, όπως το 1973, η κινητοποίηση της κοινωνίας που θα υπερβεί τα στενά καλούπια των κομμάτων, με σκοπό θεμελιώδεις θεσμικές αλλαγές στη δομή του αποτυχημένου πολιτεύματος. Αυτό σημαίνει όχι μόνο να φύγει ο επικίνδυνος Μητσοτάκης και κατάργηση των θεσμικών αγκυλώσεων που ανέφερα πριν, αλλά και απαίτηση για δημιουργία θεσμών συμμετοχής της κοινωνίας στη λήψη των αποφάσεων και στην εξουσία – απαίτηση για δημοκρατία και λαϊκή κυριαρχία. Η πρόταση του ’73 παραμένει δυστυχώς επίκαιρη μετά από 53 έτη!
